Ευτυχία Παπαγιαννοπούλου

Μήπως αυτό το όνομα σας θυμίζει κάποιο διάσημο; Κάποιον καλλιτέχνη; Η απάντηση είναι συχνά όχι, κι όμως... είναι η γυναίκα πίσω από πολλά ελληνικά τραγούδια. Είναι η πιο παραγωγική στιχουργός λαϊκού τραγουδιού και ρεμπέτικου.

Η Ευτυχία Ξαντζηγεωργίου-Οικονόμου γεννήθηκε στα τέλη του 19ου αιώνα στο Αϊδίνι, μια πόλη κοντά στη Σμύρνη της Μικράς Ασίας.

Μεγάλωσε σε μια εύπορη οικογένεια. Ωστόσο, έχασε τον πατέρα της σε νεαρή ηλικία, ένα γεγονός που την επηρέασε βαθιά. Συνέχισε τις σπουδές της μέχρι να αποκτήσει το πτυχίο της δασκάλας. Το 1911, την πάντρεψαν με τον Κωστή Νικολαΐδη, έναν πλούσιο έμπορο 20 χρόνια μεγαλύτερό της. Γέννησε δύο κόρες. 

Δυστυχώς, ο Ελληνοτουρκικός Πόλεμος (1919-1922) την ανάγκασε να εγκαταλείψει την πόλη της. Ενώ πίστευε ότι θα συναντούσε τον σύζυγό της στη Σμύρνη, εκτοπίστηκε με τις κόρες της και τη μητέρα της στην Αττάλεια. Βίωσε αυτή την τριετή περίοδο ως μια μορφή φυλάκισης. Το 1922, η Μικρασιατική καταστροφή την ανάγκασε και πάλι στην εξορία. Η οικογένεια εγκαταστάθηκε στην Αθήνα. Ωστόσο, αυτές οι δυσκολίες την έκαναν να συνειδητοποιήσει το προφανές: η ζωή που ζούσε δεν της ταίριαζε πλέον. Η ανάγκη της για καλλιτεχνική έκφραση την κατέκλυσε: αποφάσισε να γίνει ηθοποιός και ξεκίνησε περιοδείες (1926-1942). 

Αυτή η απόφαση έδωσε τέλος στον γάμο της. Στη συνέχεια έζησε χωριστά από τον σύζυγό της, χωρίς να μπορέσει να πάρει διαζύγιο. Μετά τον θάνατό του, μπόρεσε επιτέλους να παντρευτεί τον μόνο άντρα που είχε αγαπήσει πραγματικά. Παντρεύτηκε τον Γιώργο Παπαγιαννόπουλο το 1932 και με αυτό το όνομα υπέγραφε τους στίχους των τραγουδιών που σιγοτραγουδάμε ακόμα και σήμερα.

Η Ευτυχία είχε συνηθίσει να γράφει ποιήματα, χωρίς ποτέ να σκεφτεί το ενδεχόμενο να τα μελοποιήσει. Η συνάντησή της με την τραγουδίστρια Μαρίκα Νίνου θα αποδεικνυόταν καθοριστική. Η Νίνου της γνώρισε τον Βασίλη Τσιτσάνη. Αυτή η συνάντηση άνοιξε τον δρόμο για τη συγγραφή πολυάριθμων επιτυχιών.

Η Ευτυχία έγραφε σε οποιαδήποτε διαθέσιμη επιφάνεια: στο πίσω μέρος τιμολογίων, αποδείξεων, στο χαρτί μέσα στα πακέτα τσιγάρων κτλ.

Ο εθισμός της στον τζόγο ήταν η μεγαλύτερη αδυναμία της. Πουλούσε τα περισσότερα τραγούδια της για μερικές εκατοντάδες δραχμές, αυτό το ποσό ισοτιμεί σήμερα με 3 ευρώ, και ξόδευε άφθονα σε τυχερά παιχνίδια, όπως το πόκερ. Δεν επιδιώκε τη φήμη. Πουλούσε τα ποιήματά της χωρίς να αναρωτιέται αν θα έχουν επιτυχία. Για εκείνη, ήταν θέμα απελευθέρωσης, λύτρωσης.

Το πρώτο τραγούδι ήταν το  "Σε αυτό το παλιόσπιτο.

"Σε τούτο το παλιόσπιτο
σε τούτο το ρημάδι
θάψαμε την αγάπη μας
ένα Σάββατο βράδυ

Στο παλιόσπιτο ετούτο που χωρίσαμε
την βραδιά την τελευταία που μιλήσαμε

Μέσα στην έρημη αυλή
κατ’ απ’ τα παραθύρια
οι μάγισσες και οι γύφτισσες
να στήσουνε τσαντίρια

Στο παλιόσπιτο ετούτο που χωρίσαμε
και με δάκρυα ποτάμια το ποτίσαμε

Κι η νυχτερίδα μοναχή
να στήσει τη φωλιά της
στην καμαρούλα τη μικρή
που `παιρνα τα φιλιά της

Στο παλιόσπιτο ετούτο που χωρίσαμε
την βραδιά την τελευταία που μιλήσαμε".

Πολλές εξέχουσες προσωπικότητες την προσέγγισαν και ήθελαν να συνεργαστούν μαζί της: ο Μανώλης Ξιώτης, ο Απόστολος Καλδάρας, ο Στέλιος Καζαντζίδης και πολλοί άλλοι. Οι συνθέτες Μάνος Χατζιδάκις και Απόστολος Καλδάρας ήταν από τους λίγους που της έδωσαν ένα ποσοστό των πωλήσεων και έδωσαν τα εύσημα στην Ευτυχία για τα άλμπουμ τους. Αυτή η καλλιτεχνική συνεργασία με τον Χατζιδάκι είχε επίσης ως αποτέλεσμα το εμβληματικό τραγούδι "Είμαι ένας αετός χωρίς φτερά".

"Είμαι αετός χωρίς φτερά

Σαν τον αετό είχα φτερά ώ ώ ώ
και πέταγα
και πέταγα πολύ ψηλά
μα ένα χέρι λατρεμένο
ένα χέρι λατρευτό
μου τα κόβει τα φτερά μου
για να μη ψηλά πετώ

Είμ' αετός χωρίς φτερά
χωρίς αγάπη και χαρά
χωρίς αγάπη και χαρά
είμ' αετός χωρίς φτερά

Το χέρι αυτό το λατρευτό ώ ώ ώ
μες στη ζωή
μες στη ζωή θα τ' αγαπώ
ό, τι και να μου 'χει κάνει
όλα του τα συγχωρώ
με φτερούγες τσακισμένες
πάντα εγώ θα τ' αγαπώ".

Ένα άλλο τραγούδι που αξίζει να αναφερθεί είναι: "Δυό πόρτες έχει η Ζωή".

Γράφτηκε μετά τον τραγικό θάνατο μιας από τις κόρες της, η οποία έφυγε πρόωρα από τη ζωή σε ηλικία 40 ετών.

"Το τελευταίο βράδυ μου
Απόψε το περνάω
Κι όσοι με πίκραναν πολύ
Τώρα που φεύγω απ' τη ζωή
Όλους τους συχωρνάω

Όλα είναι ένα ψέμα
Μια ανάσα μια πνοή
Σα λουλούδι κάποιο χέρι
Θα μας κόψει μιαν αυγή

Εκεί που πάω δεν περνά
Το δάκρυ και ο πόνος
Τα βάσανα και οι καημοί
Εδώ θα μείνουν στη ζωή
Κι εγώ θα φύγω μόνος

Όλα είναι ένα ψέμα
Μια ανάσα μια πνοή
Σα λουλούδι κάποιο χέρι
Θα μας κόψει μιαν αυγή

Δυο πόρτες έχει η ζωή
Άνοιξα μια και μπήκα
Σεργιάνισα ένα πρωινό
Κι ώσπου να 'ρθει το δειλινό
Από την άλλη βγήκα".

Τα τραγούδια της αντικατοπτρίζουν τη ζωή της: περιγράφουν τα βάσανα που έχει υποστεί η Ευτυχία. Τον ξεριζωμό και τις φρικαλεότητες που είδε, τη φτώχεια και τον αγώνα για να επιβιώσει και να συντηρήσει τα παιδιά της, την απώλεια αγαπημένων προσώπων: του πατέρα της, της μητέρας της, της κόρης της, του συζύγου της. Αυτή η πτυχή της ζωής της, που αποτυπώνεται στα τραγούδια της, έχει αγγίξει και συνεχίζει να αγγίζει το κοινό που εξακολουθεί να ακούει τις επιτυχίες της.

Αν και η αρχική της πρόθεση ήταν να γράφει ποιήματα, η Ευτυχία κατάφερε να χρησιμοποιήσει την λαική γλώσσα και να την μετατρέψει σε ποίηση. Το κατορθωμά της αυτό οφειλόταν και στην εκπαίδευσή της: λάτρευε τη λογοτεχνία. 

Εξήγησε ότι : « το λαϊκό τραγούδι γράφεται πρώτα με την καρδιά και το συναίσθημα και ύστερα με τεχνική. “

Έχει και είχε τη μοναδική διάκριση να είναι ταυτόχτονα γυναίκα στιχουργός ρεμπέτικου και διανοούμενη στιχουργός ρεμπέτικου.

Η δισκογραφία της περιλαμβάνει πάνω από 160 τραγούδια, χωρίς να υπολογίζονται εκείνα στα οποία δεν εμφανίζεται το όνομά της.

Ακολουθούν μερικές από τις επιτυχίες του που είναι γνωστές μέχρι σήμερα.

Γυάλινος κόσμος

“Να σου δώσω μια να σπάσεις
αχ βρε κόσμε γυάλινε
και να φτιάξω μια καινούργια
κοινωνία άλληνε”

Πετραδάκι πετραδάκι

Η φαντασία

Ονειρο απατηλό

Τα καβουπάκια

Τι έχει και κλαίει το παίδι".

Εκτός των καλλιτεχνικών κύκλων, το όνομά της είναι ελάχιστα γνωστό, αν όχι καθόλου.

Το ευρύ κοινό, το οποίο συνοδεύει εδώ και δεκαετίες, τη γνώρισε πρόσφατα, πρώτα μέσω της εγγονής της, η οποία έγραψε την αυτοβιογραφία της με τίτλο "Η γιαγιά μου η Ευτυχία", που εκδόθηκε το 2003. Στη συνέχεια, μέσω μιας θεατρικής παραγωγής με πρωταγωνίστρια τη Νένα Μεντή ως Ευτυχία, η οποία σημείωσε τεράστια επιτυχία.

Τέλος, το 2019, μια ταινία με τίτλο "Ευτυχία" κατέγραψε τη ζωή της.

Η Ευτυχία ήταν ελεύθερο πνεύμα. Αρνήθηκε να δεσμευτεί από τα πρέπει της κλειστής κοινωνίας στην οποία ζούσε. Τόλμησε να ζήσει τα πάθη της, καθώς η γοητεία του τζόγου την έσπρωχνε να το σκάει από το παράθυρο του υπνοδωματίου της τη νύχτα για να συμμετάσχει στα τραπέζια χαρτοπεξιάς.

Τόλμησε να αφήσει τον άντρα της. Τόλμησε να συνεχίζει να αναζητά τον έρωτα.

Μπήκε στον πολύ κλειστό κόσμο των στηχουργών, έναν αποκλειστικό κόσμο ανδρών. Κέρδισε τον σεβασμό των συνθετών και των ερμηνευτών που ήθελαν να συνεργάζονται μαζί της: Μπιθικώτσης, Μαρινέλλα, Καζαντζίδης κτλ. Αυτή η ανεπιθύμητη φήμη την χαρακτήριζε. Μόλις τα συναισθήματά της είχαν γίνει στίχους, τίποτα άλλο δεν είχε σημασία.

Πέθανε στην Αθήνα στις 7 Ιανουαρίου 1972.

Το όνομά της αξίζει να είναι γνωστό όσο εκείνα των ανδρών στιχουργών που άφησαν το στίγμα τους στο ελληνικό τραγούδι.